Idea wiodąca Leksykonu pedagogicznej myśli Jana Pawła II

Papież Jan Paweł II – ogłoszony Świętym w Kościele katolickim - już w czasie swojego długiego pontyfikatu był uznawany za autorytet moralny nie tylko w środowiskach katolickich, ale także przez liczne gremia polityczne, naukowe i społeczne oraz przez wielu przedstawicieli innych wyznań i religii. Zwracał się bowiem nie tylko do katolików, ale – zgodnie z wezwaniami biblijnymi „Idźcie na cały świat...” i „mówcie w porę i nie w porę”, głosił orędzie Bożej miłości i pokoju oraz zwracał uwagę na ich konsekwencje w życiu społecznym, gospodarczym i politycznym na licznych forach współczesnego świata. Nie oznacza to, że środowiska niekatolickie podzielały w pełni Jego poglądy, brano je jednak pod uwagę, głos Jana Pawła II i Jego argumentacja rozbrzmiewały mocno na współczesnym „rynku idei” pluralistycznego, ponowoczesnego świata.

 Papież-Polak oddziaływał poprzez swoje teksty, ale może jeszcze mocniej był obecny w świecie każdego z nas poprzez swoją osobę – to dlatego tak wielu zwykłym ludziom łatwiej jest powiedzieć: jaki był niż: czego nauczał? W Polsce, a także w bardzo wielu innych krajach, które odwiedził podczas swoich pielgrzymek, ludzie chętnie deklarowali, że „kochają Papieża”, niektórzy myśliciele i publicyści zwracają jednak uwagę, że łatwiej „kochać” niż „słuchać” czy choćby „starać się rozumieć”; że nawet bardzo szczery i ciepły stosunek emocjonalny do osoby Jana Pawła II nie zawsze i niekoniecznie idzie w parze z przyjęciem Jego nauczania czy choćby pogłębionym zainteresowaniem Jego myślą. To dlatego, szczególnie w środowiskach katolickich, tak żywe jest przekonanie, że teraz – gdy zakończyła się ziemska posługa Papieża-Polaka – poznawanie i upowszechnianie Jego myśli staje się szczególnie aktualnym zobowiązaniem. Pozostaje też szczególnym wyzwaniem intelektualnym i moralnym dla polskich intelektualistów i społeczników, bowiem Jan Paweł II niewątpliwie zasłużył sobie na miejsce w gronie zasłużonych dla dobra wspólnego Polaków. Z drugiej strony dostrzegamy także czasami pewne nadużycia autorytetu papieskiego, np. dochodzi do manipulacji, gdy w wystąpieniach politycznych w sposób wyrywkowy i instrumentalny cytaty z pism czy wypowiedzi Jana Pawła II wykorzystuje się w celach, które są sprzeczne z Jego nauczaniem.

W takiej sytuacji w środowisku pedagogiki KUL w Stalowej Woli powstała idea, aby zaprosić wszystkich zainteresowanych poznawaniem i propagowaniem myśli Papieża-Polaka do współpracy przy tworzeniu swoistego leksykonu, który prezentowałby znaczenia, jakie miały dla Jana Pawła II wybrane słowa kluczowe, które są zarazem ważnymi pojęciamidla refleksji pedagogicznej(np. człowiek, wychowanie, kultura, rodzina itd.)[1]. Kognitywne badania nad językiem ujawniły m.in., że choć wszyscy użytkownicy danego języka swobodnie się nim posługują i wykorzystują różne jego funkcje (komunikacyjną, poznawczą itd.), to sposób rozumienia poszczególnych słów przez różne osoby wcale nie jest identyczny. Całościowa struktura semantyczna znaczenia danego wyrazu w języku różnych osób może się nawet znacznie różnić, przy czym im ważniejsze dla kogoś jest dane słowo, tym większe prawdopodobieństwo, że w jego znaczeniu spotkamy komponenty indywidualne, a cała struktura znaczenia – choć zmodyfikowana – będzie bardziej spójna i ściślej związana z indywidualną wizją świata tej osoby. A czy właśnie jak najbardziej wierne poznanie zapisanej w tekstach papieskich myśli nie jest aktualnym dziś zadaniem?

Planujemy organizację corocznych interdyscyplinarnych konferencji, z których każda będzie poświęcona jednemu kluczowemu wyrazowi, a wspólnym celem - odtworzenie możliwie pełnego obrazu semantycznego tego słowa, jak najpełniejsze opisanie wszystkich komponentów jego znaczenia w języku Jana Pawła II. Ponieważ zaproszenie kierujemy do przedstawicieli różnych dyscyplin humanistycznych i społecznych - a mamy też świadomość mnogości metod opisu i prowadzenia refleksji naukowej nawet w ramach pojedynczej dyscypliny - spodziewamy się różnorodnych metodologicznie artykułów mając nadzieję, że owe odmienności podejść i zastosowanych metod badawczych przyczynią się do komplementarności ujęcia tematu i sprawią, że nasza praca będzie tym bardziej użyteczna dla różnych środowisk, a wspólny trud przyczyni się do tak postulowanego współcześnie wzrostu wymiany idei między poszczególnymi dyscyplinami. Bardzo nam jednak zależy, aby prace przygotowywane na daną konferencję i z myślą o wydaniu w monografii danego pojęcia w „leksykonie” papieskim, faktycznie koncentrowały się na ukazaniu znaczenia właśnie tego słowa, (np. w danym tekście lub grupie tekstów, dla określonej grupy odbiorców, itp. – zgodnie ze specyfiką danej dyscypliny), a nie były mniej lub bardziej wiernymi streszczeniami poszczególnych pism papieskich. Doceniając wartość poznawczą różnych metodologicznie ujęć, rozważamy także wydanie osobnego tomu, poświęconego właśnie zagadnieniom metodologicznym analizy, interpretacji i popularyzacji myśli papieskiej.

dr Anna Różyło Instytut Pedagogiki WZPiNoS KUL w Stalowej Woli

ks. dr Mariusz Sztaba Instytut Pedagogiki KUL w Lublinie

 



[1] Słowo leksykon jest definiowane w SJP jako: a) słownik zawierający wiadomości encyklopedyczne; b) pierwotnie: uporządkowany zbiór objaśnionych wyrazów i terminów jednego języka (greckiego lub łacińskiego), dotyczących określonej dziedziny; c) słownictwo, zwłaszcza jakiejś osoby lub grupy osób. Właśnie myślenie o całości słownictwa świętego Jana Pawła II jako o swoistym leksykonie, wykorzystywanym przez Niego do formułowania i przedstawiania światu swego przesłania (a więc odwołanie się do 3. ze znaczeń słowa leksykon notowanego w słownikach języka polskiego) jest charakterystyczne dla naszego projektu.